Loop je tegen problemen aan bij de toelating tot een hogeschool of universiteit, bijvoorbeeld door je ondersteuningsbehoefte? Dan is het belangrijk om te weten: je hebt rechten én er zijn vaak meer mogelijkheden dan je denkt.
In Nederland zijn onderwijsinstellingen verplicht om rekening te houden met studenten met een ondersteuningsbehoefte.
Volgens de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz):
- mag je niet worden uitgesloten vanwege een beperking
- moet een opleiding doeltreffende aanpassingen doen als dat nodig is
- tenzij dit een onevenredige belasting vormt voor de instelling
Daarnaast geldt:
- Instellingen hebben een zorgplicht om te kijken wat wél mogelijk is
- Ze moeten transparant zijn over toelatingseisen en ondersteuning
Belangrijk: een beperking mag niet automatisch een reden zijn voor afwijzing.
1. Vraag om uitleg
- Waarom ben je (nog) niet toegelaten?
- Welke eisen gelden er precies?
- Wat kun je eventueel nog doen?
Dit geeft duidelijkheid en helpt je volgende stappen bepalen.
2. Ga in gesprek over jouw situatie
- Leg uit wat jouw ondersteuningsbehoefte is
- Vertel wat jij nodig hebt om te kunnen studeren
- Geef ook aan wat wél goed gaat.
Focus niet alleen op belemmeringen, maar ook op oplossingen.
3. Vraag naar aanpassingen
Denk aan:
- extra tijd bij toetsen
- aangepaste toelatingstoetsen
- alternatieve vormen van beoordeling
- extra begeleiding.
Vraag expliciet wat mogelijk is binnen jouw situatie.
4. Kijk naar alternatieve routes
Niet direct toegelaten?
- 21+ toelatingstoets
- schakelprogramma
- doorstroom via mbo of hbo
- andere opleiding met vergelijkbare inhoud.
Er is vaak meer dan één route naar je doel.
5. Schakel hulp in
- Mentor of begeleider van je huidige school
- Studieadviseur of studentendecaan
- Ouders/verzorgers.
Samen kom je sterker over in gesprekken.
6. Maak bezwaar als dat nodig is
Ben je het niet eens met een beslissing?
- Vraag naar de bezwaarprocedure
- Dien een formeel bezwaar in
- Vraag hulp bij het schrijven.
Je hebt het recht om gehoord te worden.
Er zijn verschillende websites met informatie over het toelatingsrecht van een mbo-opleiding, zoals:
- de website van Rijksoverheid: Studiekeuze en toelating
- de website van Government.nl (Engelstalig, helder overzicht): https://www.government.nl/themes/education/secondary-vocational-education-mbo-and-tertiary-higher-education/tertiary-higher-education/applying-for-a-course-at-an-institute-of-tertiary-education
- de website Wetten.nl: Wetgeving (als je het juridisch wilt onderbouwen). De regels staan formeel in: Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) en de Regeling aanmelding en toelating hoger onderwijs. Bijvoorbeeld: artikelen 7.31a t/m 7.31d WHW (over aanmelding, studiekeuzecheck en toelatingsrecht) Regeling aanmelding en toelating
Voor opleidingen in het hbo en wo geldt in principe toelatingsrecht: als je je uiterlijk op 1 mei aanmeldt en voldoet aan de toelatingseisen, heb je recht op toelating tot een opleiding zonder selectie. Er zijn echter situaties waarin een opleiding je toch mag weigeren:
- Je voldoet niet aan de toelatingseisen: Bijvoorbeeld als je niet het juiste diploma of profiel hebt.
- Je meldt je te laat aan (na 1 mei): Als je je na 1 mei voor het eerst aanmeldt, mag de instelling beslissen of je nog wordt toegelaten.
- Je neemt niet deel aan verplichte studiekeuzeactiviteiten: Sommige opleidingen verplichten deelname aan een studiekeuzecheck of matching. Als je hier niet aan deelneemt, kan de instelling je weigeren.
- De opleiding heeft een numerus fixus: Voor opleidingen met een beperkt aantal plaatsen geldt geen toelatingsrecht. Je moet dan deelnemen aan een selectie- en/of lotingsprocedure en wordt alleen toegelaten als je een plaats krijgt.
- De opleiding stelt aanvullende eisen: Bij sommige opleidingen (bijvoorbeeld kunstopleidingen of sportopleidingen) gelden extra toelatingseisen, zoals een auditie, portfolio of test. Als je hier niet aan voldoet, kun je worden geweigerd.
- Administratieve voorwaarden zijn niet op orde: Bijvoorbeeld als je je inschrijving niet afrondt of het collegegeld niet op tijd regelt.
- Bezwaar maken: Word je geweigerd en ben je het daar niet mee eens? Dan kun je bezwaar maken of in beroep gaan volgens de procedures van de onderwijsinstelling.
Je hebt in principe recht op toelating tot de opleiding van je eerste keuze als je je vóór 1 mei aanmeldt via Studielink. Hierbij gelden de volgende voorwaarden:
- Je voldoet aan de vooropleidingseisen voordat het studiejaar start.
- Je neemt deel aan eventuele verplichte intake- of matchingactiviteiten van de opleiding.
Deze voorwaarden gelden voor niet-selectieve opleidingen in het hbo en wo.
Toelating bij numerus fixus-opleidingen
Bij numerus fixus-opleidingen meld je je uiterlijk 15 januari aan. Vervolgens neem je deel aan een selectie- en/of lotingsprocedure. Op basis van een rangnummer wordt bepaald of je een plaats aangeboden krijgt. Alleen als je binnen het aantal beschikbare plaatsen valt (of later opschuift), word je toegelaten.
Gebruik deze checklist om goed voorbereid het gesprek aan te gaan:
Voorbereiding
- Ik weet wat mijn ondersteuningsbehoefte is
- Ik kan uitleggen wat mij helpt
- Ik heb relevante documenten (indien nodig).
Contact opnemen
- Ik heb contact gezocht met de opleiding
- Ik weet wie mijn aanspreekpunt is
- Ik heb vragen voorbereid.
Gesprek voeren
- Ik heb mijn situatie uitgelegd
- Ik heb gevraagd naar mogelijkheden en aanpassingen
- Ik heb genoteerd wat is afgesproken.
Na het gesprek
- Ik weet wat de vervolgstappen zijn
- Ik heb afspraken bevestigd (bijv. per mail)
- Ik weet wat ik kan doen bij een afwijzing.
Een toelatingsprocedure kan spannend en soms frustrerend zijn. Zeker als je het gevoel hebt dat er onvoldoende rekening wordt gehouden met jouw situatie.
Onthoud:
- Je hebt recht op gelijke kansen
- Je mag vragen om wat jij nodig hebt
- En er is vaak meer mogelijk dan je in eerste instantie denkt.
Blijf vragen stellen, zoek ondersteuning en geef niet te snel op.
De onderwijsinstelling moet haar best doen om jou goed te helpen met je ondersteuningsbehoefte. Soms kan een opleiding dit echt niet, bijvoorbeeld omdat je privéles moet hebben. De opleiding mag je dan weigeren. Dit gebeurt niet zomaar. Een opleiding moet goed kunnen uitleggen waarom zij jou niet kan helpen en jou helpen om een opleiding te zoeken die beter bij je past.
Ontdek wat jou kan helpen tijdens je studie!

Bekijk tips, hulpmiddelen, oefeningen en andere vormen van ondersteuning.
Op zoek naar herkenning of extra uitleg?

Lees meer over kenmerken en ontdek organisaties en jongeren met soortgelijke ervaringen.


